Voortgang Wet bescherming klokkenluiders

Begin juli hebben we u geïnformeerd dat de Tweede Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken schriftelijk met elkaar zou overleggen, waarbij er vragen ingediend konden worden aan Kamerlid Pieter Omtzigt over zijn initiatiefnota, waarin hij een aantal aanpassingen ter verbetering van de wet voorstelt, en aan de minister. De deadline hiervoor was 22 juli.

Maatschappelijk belang

Hier is een beperkt aantal reacties op gekomen. Interessant is met name de inbreng van de regeringspartijen D66 en VVD. Zij wensen beiden meer verduidelijking van de term ‘maatschappelijk belang’. Immers, alleen klokkenluiders die een melding maken waarbij het maatschappelijk belang in het geding is, worden beschermd. De VVD wenst dit criterium te handhaven, maar vraagt wel om een verduidelijking. Wanneer is het maatschappelijk belang in het geding? D66 vraagt zich af hoe het handhaven van de term ‘maatschappelijk belang’ de drempel voor het melden verlaagt. Ook de SP vraagt waarom deze keuze is gemaakt. Immers, hierdoor kan een deel van de meldingen niet onderzocht worden, ondanks dat het hier wel om ernstige misstanden kan gaan. Ook wij zouden liever zien dat de term ‘maatschappelijk belang’ wordt verwijderd en dat alle melders van ernstige of serieuze misstanden worden beschermd. En ook hier zou een nadere verduidelijking dan wel van pas komen.

Anonieme meldingen

Verder zijn er vragen gesteld over anonieme meldingen. D66 vraagt zich af op welke wijze beter het verschil tussen vertrouwelijk en anoniem melden gecommuniceerd kan worden. En aangezien anoniem melden in de praktijk al gebeurt en blijkt te werken vraagt de VVD zich af of er niet een voorziening in de wet voor opgenomen kan worden. Dat lijkt ons een goed plan. Ook de SP wenst hier verder over te praten. En daarnaast ook over de sanctiemogelijkheden, het uitbreiden van het benadelingsverbod en het instellen van een fonds voor klokkenluiders.

Transparency International Nederland

Ook Transparency International Nederland (TI-NL) heeft gereageerd op het gewijzigde wetsvoorstel. Zij hebben nog de nodige kritiek op het huidige voorstel. Deze komt aardig overeen met onze aanbevelingen, zie onze artikelen over de tweede wijziging van het wetsvoorstel en onze wensenlijst voor de Wet bescherming klokkenluiders. Ook zij richten zich bijvoorbeeld op

• het schrappen van de vereiste van “maatschappelijk belang”
• het schrappen van de vereiste van de wettelijke basis voor interne regels
• betere financiële en psychosociale ondersteuning van klokkenluiders
• afschrikwekkende sancties voor het niet naleven van de wet en
• het expliciet opnemen van de mogelijkheid om anoniem te melden.

Aanvullend hierop zouden wij graag nog zien dat:

• De beveiliging van meldkanalen opgenomen wordt in de Nederlandse wet. Dit staat namelijk ook in de Europese richtlijn.
• Uitbreiding van het beroepsgeheim/verschoningsrecht naar integriteitscoördinatoren en vertrouwenspersonen. In recital 27 van de richtlijn wordt die mogelijkheid genoemd. Nederland maakt er vooralsnog geen gebruik van.

Expert Groep Europese Commissie

Ondertussen zijn ook de notulen van de laatste bijeenkomst van de Expert Groep van de Europese Commissie gepubliceerd. In deze groep vindt overleg plaats tussen de Europese Commissie en de lidstaten. Daarbij stond ook het onderwerp ‘anoniem melden’ op de agenda. Een aantal landen heeft daarbij aangegeven hoe zij anoniem melden heeft georganiseerd, waarbij zij zich bijvoorbeeld verplicht hebben om deze meldingen op te volgen. In sommigen sectoren is dit sowieso verplicht, als gevolg van branche-specifieke wetgeving. Hoewel de Commissie aan de lidstaten overlaat om anoniem melden al dan niet te faciliteren, moet deze bestaande wetgeving natuurlijk gewoon gevolgd worden. Zo zijn organisaties die onder de werking van de Wet ter bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme (Wwft) vallen verplicht om anoniem melden mogelijk te maken. De Commissie noemde het zelfs een ‘good practice’ om het niet opvolgen van anonieme meldingen strafbaar te maken. De voorzitter merkte daarbij nog eens op dat er IT-platformen bestaan die het mogelijk maken om op een veilige manier met anonieme melders te communiceren. De Europese Commissie gebruikt die zelf ook. De lidstaten hebben informatie hierover gedeeld.

Vervolg

Hoe gaat het nu verder? In juli heeft de Tweede Kamercommissie een versneld advies aangevraagd bij de Raad van State over de laatste wijzigingsnota, liefst vóór 1 september. Op 6 september is er een technische briefing gepland door het Ministerie van Binnenlandse Zaken. En op 15 september is er weer een procedurevergadering. Daarna weten we hopelijk meer over het vervolgtraject.

De Tweede Kamer vindt het in ieder geval belangrijk dat er een goede wet komt. Tegelijkertijd wenst men boetes vanuit Brussel, vanwege de overtreding van de deadline van 17 december 2021 voor de implementatie van de richtlijn, te vermijden. De Europese richtlijn is sowieso al geldig binnen de publieke sector. Wij verwachten daarom dat de nieuwe wet vóór het einde van 2022 aangenomen zal worden en vrij snel daarna zal ingaan.

Wilt u meer weten over de introductie van de nieuwe wetgeving? Volg dan de cursus Wet bescherming klokkenluiders.