Published On: 26/10/2021

Gepubliceerd op 26 oktober 2021

Wij van De Integriteitscoördinator zijn enthousiast over de EU-richtlijn ter bescherming van klokkenluiders. De afgelopen jaren zijn door klokkenluiders veel onverkwikkelijke zaken naar boven gekomen, waarna er maatregelen genomen konden worden om erger te voorkomen. Het is daarom belangrijk dat klokkenluiders zich vrij voelen om hun zorgen te uiten zonder vrees voor benadeling. Wij hebben echter ook nog wel een aantal voorstellen om de wet te verbeteren.

De voorgestelde Wet Bescherming Klokkenluiders is een stuk beter dan de versie die vorig jaar ter consultatie voorlag. Alsnog heeft de Tweede Kamer een aantal wensen, net als wij. Onze wensen zijn hier onder te lezen.

  1. Uitbreiding tot ‘misstanden’
  2. Meer bevoegdheden Huis voor Klokkenluiders
  3. Begeleidende rol voor Huis voor Klokkenluiders bij melding autoriteiten
  4. Betere ondersteuning klokkenluiders
  5. Verschoningsrecht

Door de huidige twijfels komt er wellicht uitstel van de wet. Meer weten over deze onzekere situatie? Lees wat uitstel van de Wet Bescherming Klokkenluiders voor u zou betekenen of neem contact met ons op. Wij helpen u graag!

1. Uitbreiding van de reikwijdte van de wetgeving tot ‘misstanden’.

Voor de doorsnee klokkenluider is het moeilijk te doorgronden of er sprake is van een ‘maatschappelijke misstand’ of een ‘inbreuk op de EU-wetgeving’. De huidige ontwerp-wet schrijft voor dat deze begrippen gedefinieerd moeten worden in de meldregeling. Wij voorzien dat er dan een ellenlange juridische tekst volgt, die voor de doorsnee klokkenluider amper te begrijpen valt. Het kan een stuk gemakkelijker. Wij stellen voor om gewoon het begrip ‘misstanden’ te hanteren. Hieronder vallen dan inbreuken van toepasselijke wetgeving, zowel EU-wetgeving als nationale wetgeving, maar ook serieuze misstanden als discriminatie, bedreiging, (seksuele) intimidatie en dergelijke. De wetgeving die Denemarken heeft aangenomen kan hier als voorbeeld dienen. En waarom zou iemand die melding maakt van seksuele intimidatie niet beschermd worden?

2. Geef het Huis voor Klokkenluiders meer mensen, middelen en bevoegdheden.

Het is de bedoeling dat medewerkers in eerste instantie een interne melding maken bij hun organisatie. Echter, niemand ziet erop toe dat organisaties een meldregeling ontwerpen die voldoet aan de eisen van de wet. Hier ligt een rol voor het Huis voor Klokkenluiders. Verder kunnen de coördinerende, adviserende en bemiddelende rol van het Huis worden uitgebreid, zoals ook besproken door het Nederlandse parlement. Het Huis vraagt bijvoorbeeld om de bevoegdheid om een “stand-still” te kunnen opleggen, waarna het Huis kan bemiddelen in een kwestie. Dit lijkt ons een goed idee. Dit betekent wel dat het Huis meer personeel nodig heeft. Voor het leer-effect zou het bovendien goed zijn als het Huis de identiteit van de klokkenluider kan onthullen, als die daar toestemming voor geeft.

3. Een coördinerende/adviserende rol van het Huis voor melders die een melding willen maken bij de autoriteiten.

Klokkenluiders mogen onder de nieuwe wetgeving ook rechtstreeks bij de autoriteiten melden. In het huidige wetsvoorstel worden al acht autoriteiten genoemd waar gemeld kan worden, waarbij wordt aangegeven dat er nog meer zullen volgen. Voor een klokkenluider kan het moeilijk zijn om de juiste autoriteit te kiezen, zeker als er in paniek een melding gemaakt wordt. De kans bestaat dat melders van het kastje naar de muur worden gestuurd. Bovendien moeten alle autoriteiten vermeld worden in de meldprocedure, waardoor deze onnodig lang wordt. Het is veel eenvoudiger om de klokkenluider naar het Huis te verwijzen, waarna het Huis uitzoekt bij welke autoriteit de melding het beste thuishoort.

4. Een betere (financiële) ondersteuning van klokkenluiders door de overheid.

Voor de financiële ondersteuning van klokkenluiders verwijst het Ministerie naar het stelsel van rechtsbijstand en naar een pilot voor een fonds dat er nog steeds niet is. Het huidige stelsel van rechtsbijstand is echter niet toereikend; er zijn gevallen bekend waarbij klokkenluiders meer dan EUR 50.000 kwijt waren voor hun procedure bij de civiele rechter. De meeste mensen kunnen dat niet zomaar investeren in een rechtsgang. Daarnaast kan het vele jaren duren voordat klokkenluiders financieel gecompenseerd worden. In de tussentijd is het vaak moeilijk om ander werk te vinden. Ook levert het een hoge psychosociale belasting op. Het huidige wetsvoorstel biedt geen oplossingen hiervoor. Dat kan beter.

5. Geef een verschoningsrecht aan vertrouwenspersonen en integriteitscoördinatoren

De EU Richtlijn suggereert als optie dat lidstaten een verschoningsrecht geven aan adviseurs (vertrouwenspersonen) en ontvangers van meldingen (integriteitscoördinatoren), opdat melders echt op vertrouwelijke wijze advies kunnen vragen of een melding kunnen indienen. Dit verstrekt het vertrouwen in de meldregeling. Ook moet voorkomen worden dat geheime diensten bijvoorbeeld meldingen bij het Huis voor Klokkenluiders gaan afluisteren. Uit de praktijk blijkt dat deze bescherming geen overbodige luxe is.

Door deze vijf suggesties over te nemen maken we het klokkenluiders een stuk gemakkelijker om hun kwestie aan te kaarten en kunnen we ze bovendien beter beschermen.

Neem contact op

Zoekt u nog een integriteitscoördinator? Neem dan contact met ons op.

Contact