Meer dan een jaar na de uitzending van BOOS over de misstanden bij The Voice is nu eindelijk het onderzoeksrapport gepubliceerd. De producent van het programma, ITV, heeft vervolgens zijn excuses aangeboden. Op het rapport is veel kritiek mogelijk. Toch valt er ook veel van te leren.
Begin vorig jaar onthulde het BNN/Vara programma BOOS misstanden bij The Voice of Holland. ITV, de producent van het programma, liet vervolgens onderzoek naar de beschuldigingen van machtsmisbruik uitvoeren door hun huis-advocaat Van Doorne en riep slachtoffers op om zich bij Van Doorne te melden. Dit leverde zowel ITV als Van Doorne de nodige kritiek op. Immers, een huisadvocaat wordt geacht om de positie van de klant zo goed mogelijk te verdedigen; de huisadvocaat dient per definitie partijdig te zijn en de belangen van de klant zo goed mogelijk te behartigen. Dit staat op gespannen voet met het doen van onafhankelijk onderzoek. De advocaat van enkele van de slachtoffers deed daarom een oproep om niet het gesprek met Van Doorne aan te gaan, maar om aangifte te doen.
Ondertussen oordeelde de Amsterdamse tuchtrechter voor de advocatuur in juli 2022 dat advocaten geen onafhankelijk feitenonderzoek mogen doen voor de klanten die zij bijstaan. Toch zetten ITV en Van Doorne het onderzoek voort. Het Openbaar Ministerie besloot in de tussentijd om zelf ook onderzoek te doen en vervolgt een aantal medewerkers van The Voice nu ook voor seksueel misbruik. Van Doorne heeft daarop afspraken gemaakt met justitie en politie om zich in hun onderzoek niet op mogelijke strafbare feiten, zoals aanranding en verkrachting, te richten. Het onderzoek was nu specifiek gericht op ongepast gedrag met een seksueel element.
Eind maart 2023 is een publieke samenvatting van het onderzoeksrapport van Van Doorne gepubliceerd. Van Doorne heeft met 62 mensen gesproken. Uit deze gesprekken bleek dat er inderdaad sprake is geweest van ongepast gedrag in een vaak ongelijkwaardige machtsverhouding. Sommige geïnterviewden gaven aan dat zij zich niet veilig hebben gevoeld om dit te melden. De slachtoffers wisten bovendien niet waar ze heen konden met hun klachten en meldingen. Mede daardoor bereikten signalen over het wangedrag de Directie en HR-afdeling van ITV niet. En als er klachten in behandeling zijn genomen, dan gebeurde dat informeel en werd er nauwelijks iets vastgelegd op schrift. Zo lijken sommige personen informeel te zijn aangesproken op hun gedrag (dit bleek ook al uit de uitzending van BOOS), maar concrete maatregelen leken daarbij uit te blijven.
Volgens Van Doorne waren er geen indicaties dat het ongepast gedrag dat is onderzocht expliciet als klokkenluidermelding is gemeld of anderszins is aangemerkt als klokkenluidermelding. Dat moge zo zijn, sinds februari dit jaar kunnen meldingen over ongepast gedrag in sommige gevallen wel degelijk als klokkenluidermeldingen worden aangemerkt. Dan moet het gaan om meer dan een individueel geval, er is bijvoorbeeld sprake van een patroon en het gedrag brengt de veiligheid van personen in gevaar, is in strijd met concrete interne regels of brengt het goed functioneren van de organisatie in gevaar. Dat lijkt hier toch wel het geval te zijn.
Ervaren onderzoeker Peter Schimmel maakte op LinkedIn gehakt van het rapport: “Wat betreft het verleden was er geen norm, nauwelijks vastleggingen en daarom een drijfzandonderzoek”.
De bevindingen uit het rapport waren voor ITV in ieder geval wel reden om diep door het stof te gaan. Directeur Lisa Perrin: “Wij maken onze excuses aan iedereen die enige vorm van ongepast gedrag rond het maken van The Voice of Holland heeft ondervonden…. Als de klachten over ongepast gedrag waren doorverwezen naar het ITV-management in Londen, zou de reactie anders zijn geweest….we willen onze excuses aanbieden aan de mensen die het juiste hebben gedaan door hun zorgen te uiten”.
Peter Schimmel: “We komen echter niet te weten waarvoor er excuses worden gemaakt. Geen idee waarom verzuimd is de echte incidenten te onderzoeken met het excuus dat strafrechtelijke feiten buiten het onderzoek moesten blijven. Hoe weet je nou dat daar sprake van is als je het niet onderzoekt? …..Het zou moeten gaan om alle misbruik in machts- of onafhankelijkheidssituaties, ongeacht het middel tot misbruik”.
Hoogleraar Rob van Eijbergen is ook kritisch en stelt: “Het is een nikserig stuk van 17 velletjes, waarop meer dan een jaar gewacht moest worden….het werd van tevoren aangekondigd als een zorgvuldig onderzoek naar de feiten. Het blijkt nu dat het vooral een phishing-expeditie is geweest voor de eigenaar van de Voice, ITV, op basis waarvan kan worden geredeneerd dat de werkgever niet op de hoogte was van wat er op de werkvloer gebeurde…. er wordt geen woord gewijd aan het feit dat werkgevers in Nederland op grond van de Arbeidsomstandighedenwet moeten zorgen voor de veiligheid en gezondheid van hun werknemers…”. Dit lijken ons terechte opmerkingen. Overigens zijn wij het niet altijd eens met Van Eijbergen.
Tsja, de conclusie dat de werkgever niet wist dat er sprake was van misbruik komt de opdrachtgever van het onderzoek natuurlijk goed uit. Deze schijn van partijdigheid valt gewoon niet weg te poetsen. Toch valt er nog genoeg te leren uit het onderzoek en deze casus. Bijvoorbeeld:
- Zorg ervoor dat medewerkers en ook andere relevante betrokkenen weten waar zij terecht kunnen voor advies of om te melden.
- Leg alle meldingen goed vast in een vertrouwelijk, goed beveiligd, centraal register.
- Stel procedures vast voor het ontvangen en opvolgen van meldingen.
- Laat onafhankelijk onderzoek uitvoeren. Dus niet door de huisadvocaat.
- Neem alle signalen serieus.
- Zorg ervoor dat een melding als zodanig herkend wordt en dat het management weet wat daarmee te doen.
- Het management dient zelf de discussie aan te zwengelen over wat wel of niet wenselijk gedrag is en is verantwoordelijk voor de fysieke en psychologische veiligheid, inclusief een veilige meldcultuur, op de werkvloer.
De eerste punten zijn inmiddels zelfs verplicht volgens de Wet bescherming klokkenluiders. Meer weten hierover? Volg dan onze cursus of vraag onze whitepaper aan.
