In onze laatste nieuwsbrief hadden wij al een artikel gepubliceerd over het opleggen van sancties door het Huis voor Klokkenluiders. Dit is al mogelijk gemaakt in de Wet bescherming klokkenluiders. Echter, toen deze wet begin 2023 van kracht werd, is de inwerkingtreding van dit wetsartikel uitgesteld, in afwachting van een Algemene Maatregel van Bestuur die deze bevoegdheid nader moet uitwerken. Sindsdien is er wel een wetenschappelijk rapport gepubliceerd, maar verder lijkt er weinig progressie te zijn. Tijdens het klokkenluiderdebat in december kwam het onderwerp wederom aan de orde en kondigde NSC al aan dat zij een twee-minuten debat zou aanvragen en daarbij een aantal moties zou indienen, mogelijk samen met de SP. Het twee-minuten debat vond plaats op 16 januari en vervolgens is op 21 januari over de moties gestemd.
De nu aangenomen moties sporen de regering aan om spoedig, liefst vóór de zomer, met een voorstel te komen opdat het Huis voor Klokkenluiders sancties kan opleggen. Bijvoorbeeld wanneer:
– een werkgever geen juiste meldprocedure heeft uitgerold
– een werkgever een klokkenluider benadeelt
– de identiteit van melders niet vertrouwelijk wordt gehouden
Tijdens de behandeling van de moties gaf de minister aan dat personen die de identiteit van de melder openbaren, zonder dat zij daarvoor toestemming hebben gegeven, ook nu al een gevangenisstraf van maximaal een jaar of een geldboete kunnen krijgen. Dat volgt uit artikel 272 van het Wetboek van Strafrecht; schending van een wettelijke geheimhoudingsplicht.
Op LinkedIn gaf Het Huis voor Klokkenluiders aan: “De Wet bescherming klokkenluiders is er om mensen, die in het algemeen belang hun vinger opsteken wanneer zij een misstand vermoeden, te beschermen. Dat een melder, van wie de identiteit ten onrechte is prijsgegeven, zelf eventueel aangifte moet doen na een strafbaar feit, is volgens het Huis voor Klokkenluiders principieel onjuist. Daarom vindt het Huis dat we namens de samenleving voor die mensen moeten opkomen”. Het maakt het voor een melder inderdaad een stuk gemakkelijker als het Huis ook de bevoegdheid krijgt om hierop te kunnen sanctioneren. Ook de EU-richtlijn schrijft trouwens voor dat er doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sancties moeten zijn voor niet-naleving van de wet.
Dit onderstreept nog eens hoe belangrijk het is dat degene die meldingen ontvangt en opvolgt behoedzaam te werk gaat. Bijvoorbeeld: Het is mogelijk dat een anonieme melder iets meldt, wat voor de beschuldigde(n) direct herleidbaar is naar een bepaalde persoon, terwijl de coördinator diens identiteit niet kent. Wij proberen een dergelijk scenario te bespreken met de melder, voordat we diens melding opvolgen. Het leidt nog wel eens tot complexe situaties, waarbij (een deel van) de melding bij nader inzien amper opgevolgd kan worden.
Wij zijn overigens wel benieuwd hoe de rechter of het Huis zal omgaan met situaties, waarbij de opvolger per ongeluk de identiteit van de melder verklapt, terwijl deze de identiteit van de melder zelf misschien niet eens kent.
Eén van de aangenomen moties roept de regering verder op om onderzoek te doen naar wat er nodig is om klokkenluiders, die werken bij de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, beter te kunnen beschermen. De uitkomsten van dit onderzoek moeten dan worden meegenomen in het wetvoorstel aanpassing Wet bescherming klokkenluiders. Dit wetsvoorstel wordt in 2026 of 2027 verwacht. Verder is de regering verzocht een systeem van nummerherkenning in te voeren bij het Huis van Klokkenluiders, zoals dat ook al geregeld is voor advocaten, opdat klokkenluiders die een misstand melden niet kunnen worden afgeluisterd.
De moties om het Huis voor Klokkenluiders te ontzien bij de bezuinigingsronde bij het Rijk en om het Huis een rol te geven als centrale autoriteit binnen het stelsel van bevoegde autoriteiten werden helaas wel afgewezen.
Het gaat allemaal niet zo snel als dat wij hopen, maar de ontwikkelingen gaan in het algemeen wel de goede richting op. De moties roepen op tot een betere bescherming van klokkenluiders en wij van De Integriteitscoördinator zien dit als een positieve ontwikkeling.
Meer weten? Volg dan onze cursus Wet bescherming klokkenluiders in de praktijk.
