Het heeft even geduurd, maar Polen en Estland hebben nu ook de Europese richtlijn ter bescherming van klokkenluiders geïmplementeerd. Zij waren de laatste lidstaten die dat nog niet hadden gedaan.
De EU-richtlijn ter bescherming van klokkenluiders had op 17 december 2021 geïmplementeerd moeten zijn door de EU-lidstaten. Slechts enkele landen claimen die deadline te hebben gehaald. De meeste landen waren veel later. Nederland vormde daarop geen uitzondering. Je zou daaruit af kunnen leiden dat de bescherming van klokkenluiders geen populair onderwerp is bij de EU-regeringen. Een meer positieve benadering is, dat het best ingewikkeld is om dit goed te regelen. Daarnaast geeft de richtlijn een soort van minimum aan beschermingsmaatregelen aan, waarbij de lidstaten worden uitgenodigd om deze bescherming uit te breiden. Dat heeft elke lidstaat op een andere manier gedaan en dat heeft tot behoorlijk wat discussie geleid.
In het voorjaar van 2024 hebben nu ook de laatste twee EU-lidstaten hun wetgeving ter bescherming van klokkenluiders vastgesteld, te weten Polen en Estland.
De reikwijdte van de Poolse wet is behoorlijk breed. Niet alleen mogen er inbreuken op EU-wetgeving worden gemeld, maar ook inbreuken op de nationale wetgeving en andere onethische praktijken die schade kunnen toebrengen aan de organisatie of aan de maatschappij. Daarmee is de reikwijdte een stuk omvangrijker dan de Nederlandse wet, die al relatief breed van opzet is, maar helaas ook behoorlijk onduidelijk.
Vanaf 24 september 2024 moeten Poolse organisaties met meer dan 249 medewerkers een klokkenluiderprocedure hebben. Vanaf 25 december geldt dit ook voor organisaties vanaf 50 medewerkers. Dat wil zeggen, conform de EU-richtlijn moeten sommige organisaties altijd een procedure lanceren, ongeacht het aantal medewerkers. De Poolse wet stelt daarnaast ook dat er een procedure moet zijn voor de behandeling van anonieme meldingen.
Opmerkelijk is de verplichting dat alle medewerkers regelmatig getraind moeten worden om ze over de procedure, de rechten en de bescherming van klokkenluiders te informeren. Dat zou voor Nederland ook een goede toevoeging zijn; veel medewerkers hebben hier nog geen idee van. Zeker in de private sector.
Het overtreden van de wetgeving kan in Polen leiden tot boetes of een gevangenisstraf van maximaal drie jaar.
Het heeft Polen behoorlijk wat tijd gekost om met deze wetgeving te komen, ze hebben zelfs een boete gekregen omdat ze te laat waren, maar nu lijkt er toch iets moois te staan.
Estland heeft daarentegen gekozen voor een minimale implementatie van de EU-richtlijn. Alleen inbreuken op de EU-wetgeving mogen gemeld worden, waarna de melder beschermd is tegen vergelding. Een uitdaging hierbij is dat het voor de meeste mensen lastig is om na te gaan of bepaalde nationale wetgeving zijn oorsprong vindt in EU-wetgeving.
Vanaf 1 september moeten organisaties in Estland met meer dan 249 medewerkers een klokkenluiderprocedure hebben uitgerold, organisaties vanaf 50 medewerkers moeten dan vanaf 1 januari 2025 hebben gedaan. Vanaf dat moment is de EU-richtlijn door alle EU-lidstaten effectief geïmplementeerd. Hoewel de EU nog wel wat onvolkomenheden heeft geïdentificeerd in de diverse landen, zie het vorig artikel.
Wij vinden het wel jammer dat de wetgeving per lidstaat zo sterk verschilt. Ons inziens heeft dat tot gevolg dat multinationals in vrijwel elk EU land, waar men meer dan 49 medewerkers heeft, een lokale procedure naar lokaal recht moet uitrollen.
Meer weten over de Wet bescherming klokkenluiders? Volg dan onze cursus. Wij bieden de cursus ook in-house en in het Engels aan. Op verzoek kunnen we daarbij ook ingaan op de wetgeving in andere landen.
