De meeste fraudes worden ontdekt door tips van melders. En de meeste melders zijn je eigen medewerkers. Zo wordt al jarenlang gerapporteerd door de ‘Association of Certified Fraud Examiners (ACFE)’. Daarom is het belangrijk dat meldingen herkend worden en goed en tijdig onderzocht worden. Als ze pas jaren later naar boven komen, kunnen de consequenties vele malen groter zijn. Zo ook bij het Leids Universitair Medisch Centrum, zo blijkt na publicaties door Follow the Money en Omroep West.
In 2005 wordt bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) het bedrijf Percuros BV opgericht, om Europese financiering voor onderzoeksprojecten binnen te halen. De directeur van Percursor is een externe specialist. Het bureau wordt ook gebruikt door de medische faculteiten van andere universitaire ziekenhuizen in Nederland. Op zich is dat niet vreemd; het binnenhalen van Europese onderzoeksgelden is specialistisch werk, dat wel vaker wordt uitbesteed.
Tussen 2013 en 2022 wordt via Percuros voor meer dan 42 miljoen euro aan Europese financiering voor 16 internationale onderzoeksprojecten toegekend. Het LUMC ontvangt een totale EU-bijdrage van ruim 6,2 miljoen. Volgens het artikel in Follow The Money bedraagt de managementvergoeding van de subsidiespecialist zo’n 5,3 miljoen. De commissie voor Percuros is dus gemiddeld zo’n 12 procent.
Om extra onderzoeksgelden binnen te halen plaatst Percuros onderzoekers bij een ander ziekenhuis of een andere universiteit, vaak in het buitenland, om daar een deel van het onderzoek uit te voeren. Immers, de Europese Commissie betaalt extra voor een promovendus die op detachering gaat. Echter, veel van deze detacheringen blijken alleen op papier te bestaan.
Het gaat hier vaak om jonge onderzoekers, die aan het begin van hun carrière staan en daardoor kwetsbaar zijn. Zij willen hun promotieonderzoek niet in gevaar brengen. Zonder het zelf te weten werken ze op papier in het buitenland terwijl ze in werkelijkheid in het LUMC werkzaam zijn.
In 2019 voert de afdeling risicomanagement van het LUMC een onderzoek uit naar deze praktijk. Dan blijkt dat Percuros al zeker sinds 2017 risicovol en frauduleus handelt. In totaal worden maar liefst 59 rode vlaggen geïdentificeerd. Er wordt gewezen op het aanzienlijke risico van opzettelijke fraude door Percuros met als motief ‘persoonlijk financieel gewin’. Hierdoor loopt het LUMC een hoog risico niet te voldoen aan de subsidieregels.
Toch verzuimt het ziekenhuis om de subsidieverstrekker, het ‘European Research Executive Agency (REA)’ in te lichten. Integendeel, Percuros wordt voor negen nieuwe projecten ingeschakeld. Het lijkt erop dat de nodige beheersmaatregelen binnen het ziekenhuis ontbreken. Overigens ontkent het LUMC momenteel dat er op dat moment sprake was van een vermoeden van fraude. Wel zou er vervolgens een gedragscode en een richtlijn opgesteld zijn voor dit soort projecten.
In 2020 krijgt een onderzoekster een promotieplek bij het LUMC. Binnen een Europese onderzoeksgroep zou ze gaan meewerken aan een vaccin tegen alvleesklierkanker. Eigenaardig is dat ze aan haar nieuwe baan begint zonder arbeidsovereenkomst, ondanks dat ze daar wel herhaaldelijk om vraagt. Na een paar maanden krijgt ze een contract waarin staat dat ze voor een Scandinavisch bedrijf aan het werk is, maar wel vanuit het LUMC. Dit speelt zich overigens wel af in de corona-periode, waarin veel medewerkers vanuit huis moeten werken en het moeilijk is om internationaal te reizen.
In het voorjaar van 2021 moet ze opeens op gesprek komen bij haar hoogleraar en bij de directeur van Percuros. Er zou een controleur van het subsidiefonds komen en die mag niet weten dat ze full-time in Leiden werkte. Ook moet ze haar LinkedIn profiel aanpassen. De onderzoekster weigert hieraan mee te werken. Tijdens een controle in de zomer van 2021 door het REA houdt ze echter uit angst haar mond.
In het najaar van 2021 wordt ze op het matje geroepen bij Percursor. Deze toont een brief van het buitenlandse bedrijf waar de onderzoekster zogenaamd werkt, waarin staat dat niemand haar daar ooit op kantoor heeft gezien. De onderzoekster wijst erop dat ze volgens haar contract 100 procent voor het LUMC werkt en weigert naar het buitenland te vertrekken. Daarbij geeft ze aan dat het onmogelijk is, omdat ze oorspronkelijk uit het Midden-Oosten komt en dan problemen krijgt met haar visum. De directeur van Percursor barst in woede uit.
Kort daarna wordt de onderzoekster ontslagen. Daarmee komt haar wetenschappelijke carrière bij het LUMC vroegtijdig ten einde. En ze krijgt een burn-out.
De onderzoekster bespreekt dit bij een afdeling in het ziekenhuis die buitenlandse studenten helpt met problemen. En in december 2021 bespreekt de onderzoekster de kwestie bij de decaan, die tevens vice-voorzitter is van de Raad van Bestuur van het LUMC. In januari 2022 vindt een tweede gesprek met hem plaats, waar ook het hoofd juridische zaken van het LUMC bij aanschuift. Drie maanden later is er echter nog niets veranderd. Later geeft het LUMC aan dat in dit gesprek het signaal is gemist dat het ontslag in verband stond met de fraude.
In april 2022 meldt de onderzoekster de fraude bij het European Research Executive Agency (REA) in Brussel. Die start daarop in oktober 2022 een uitgebreid onderzoek.
In december 2022 informeert het REA het bestuur van het LUMC dat het ziekenhuis verdacht wordt van opzettelijke schending van de subsidie overeenkomsten en van het verhullen van deze onregelmatigheden. De fraude is onder meer gepleegd via ‘spookdetachering’ zoals die van de meldster, die alleen op papier in het buitenland werkte. Het REA concludeert dat het LUMC niet alleen op de hoogte was hiervan, maar deze ook vrijwillig heeft aanvaard en gecoördineerd, en alle mogelijke middelen heeft gezocht en ingezet om het te verbergen. Pas op dat moment beëindigt het LUMC de samenwerking met Percuros. In juni 2023 wordt Percuros uitgeschreven uit het handelsregister.
Het LUMC start een intern onderzoek. Drie medewerkers worden op staande voet ontslagen. De betrokken hoogleraar en de decaan/vice-voorzitter van de RvB worden echter niet ontslagen en werken nog bij het LUMC.
Na de publicaties door Follow the Money en Omroep West legt de vice-voorzitter van de Raad van Bestuur van het LUMC tijdelijk zijn functie neer.
Het lijkt erop dat de meldingen door de onderzoekster niet tijdig zijn herkend als een klokkenluidermelding. Of wellicht was de klokkenluiderprocedure onduidelijk of onbekend bij de onderzoekster? Uiteindelijk besloot zij om naar de autoriteiten en naar de pers te stappen. Mag dat zo maar? Wilt u meer weten hierover? Volg dan op 1 december onze cursus Wet bescherming klokkenluiders.
