In de jaarlijkse rapportage van de Rijksoverheid staat een overzicht van het aantal integriteits- en klokkenluidermeldingen. Het totale aantal meldingen wijkt niet veel af van wat verwacht mag worden. Maar het aantal klokkenluidermeldingen is ongeloofwaardig laag, wat een hoop vragen oproept. Wat is hier aan de hand?
Ook dit jaar bevat de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk weer een korte passage over integriteit en sociale veiligheid. Zo wordt vermeld dat in 2024 het aantal integriteitsmeldingen ten opzichte van vorig jaar behoorlijk is gestegen, van 688 naar 794 meldingen. De meeste meldingen gaan over ongewenst gedrag. Dat is niet ongebruikelijk; dat is bij veel organisaties het geval. Wel is het aantal meldingen hierover flink gestegen. Een opvallende nummer twee zijn de meldingen over de overtreding van interne regels en misbruik van bedrijfsmiddelen. Hier zijn volgens de rapportage ook de meeste mensen bij betrokken.
Aangezien het Rijk in 2024 157.000 medewerkers telde, kwam het gemiddelde aantal meldingen neer op 0,5 melding per 100 medewerkers per jaar. Dat is wat aan de lage kant, maar zeker geen vreemd gemiddelde ten opzichte van andere bronnen. Zo vermeldt Navex in haar Regional Whistleblowing & Incident Management Benchmark Report voor 2025 een mediaan van 0,67 meldingen per 100 medewerkers in Europa. De Nederlandse Rijksoverheid zit daar dus iets onder.
Men zou verwachten dat het aantal meldingen is gestegen doordat melders beter beschermd zijn door de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk). Als het rapport ingaat op het aantal gemelde misstanden volgens de Wbk lijkt er iets vreemds aan de hand te zijn. Volgens het rapport was er in 2024 sprake van 6 vermoedelijke misstanden en er is er maar één daadwerkelijk aangetoond. Dit is behoorlijk ongeloofwaardig. Dat zou betekenen dat slechts bij één van de honderden meldingen er daadwerkelijk sprake is geweest van een misstand. Dus terwijl er 150 meldingen zijn ingediend over schendingen van de interne regels, was er dus slechts één of geen waarbij er sprake was een structuur of patroon waarbij de belangen van meerdere mensen werden geraakt, of er was er maar één (of geen een) die ernstig of omvangrijk was? Men zou verwachten dat schendingen van de interne regels bij de Rijksoverheid toch al snel een flinke impact op meerdere mensen zouden hebben.
De situatie wordt nog ongeloofwaardiger als we een aantal jaren terugkijken. Volgens de rapportage zouden er de afgelopen vijf jaar slechts drie misstanden daadwerkelijk zijn aangetoond. Twee jaar geleden gaf Pieter Omtzigt op een bijeenkomst van de Vereniging van Arbeidsrecht al aan dat hij zelf al meer échte klokkenluiders bij de Rijksoverheid kende dan wat er wordt gerapporteerd door het ministerie.
Wat is hier aan de hand? Worden klokkenluidermeldingen bij de rijksoverheid niet als zodanig herkend? Hanteert men een afwijkende definitie? Is de definitie van een misstand wel aangepast naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Wet bescherming klokkenluiders?
Of gebeurt er soms weinig met de hierboven genoemde 794 meldingen, zodat men ook niet tot de conclusie kon komen dat het om een klokkenluidermelding ging? Worden ze een beetje gebagatelliseerd? Of moeten melders een keuze maken bij het melden tussen een integriteitsmelding of een klokkenluidermelding, en kiezen de meesten dan maar voor de eerste variant, waarna een melding niet meer geherclassificeerd wordt? Dat zou toch wel eigenaardig zijn, nu de bescherming van klokkenluiders is verbeterd. Kan iemand hier niet eens wat Kamervragen over stellen? Wij zijn in ieder geval wel benieuwd!
In een artikel in het FD van 8 oktober 2025 wordt vermeld dat de Auditdienst van het Rijk met een zeker ongeloof constateert dat het aantal meldingen over fraude en corruptie binnen de rijksoverheid beperkt is als dit wordt afgezet tegen hoeveel medewerkers het Rijk telt. De hoeveelheid meldingen wijkt ook af van de ontwikkelingen die uit onderzoeken bij andere organisaties naar voren komen. Ook dit artikel doet vermoeden dat er nog wel wat verbeterd kan worden op het gebied van de behandeling van meldingen en de open meldcultuur bij het Rijk.
In het volgende artikel uit onze nieuwsbrief wordt verder ingegaan op 3 cruciale factoren voor het verbeteren van misstanden binnen de Rijksoverheid, maar hier zijn voor iedereen lessen uit te trekken. Zo is het belangrijk dat medewerkers weten dat er iets gedaan wordt met hun melding. Een verdere uitleg over en diepere analyse van de integriteitsmeldingen in de jaarrapportage Rijk lijkt ons daarbij een goed begin.
Meer weten over de definitie van een klokkenluidermelding en een goede meldcultuur? Volg dan onze cursus Wet bescherming klokkenluiders.
