Volgens de evaluatie psychosociale ondersteuning voor melders wordt er maar weinig gebruik van psychosociale ondersteuning gemaakt, maar helpt het melders wel om het proces vol te houden.
De voorziening voor gratis psychosociale ondersteuning bestaat al wat langer dan de regeling voor gratis rechtsbijstand en mediation, namelijk sinds 2022. De KWINK groep heeft ook deze voorziening onlangs geëvalueerd, zie ook ons artikel over de evaluatie gratis rechtsbijstand voor melders.
Evaluatie
De psychosociale ondersteuning is toegankelijk voor klokkenluiders na doorverwijzing door de afdeling Advies van het Huis voor Klokkenluiders (Huis) en ook hier is het bedoeling dat het de drempel om een melding te doen verlaagt. Daarnaast moet het de escalatie van conflicten op de werkvloer voorkomen of de-escaleren. Slachtofferhulp Nederland is aangewezen om de regeling uit te voeren. Van de regeling wordt maar beperkt gebruik gemaakt; van 1 september 2022 tot en met 1 december 2025 door 34 personen. De regeling is vaak onbekend en ook slecht te vinden. De toegang tot de voorziening is afhankelijk van de doorverwijzing door de adviseur van het Huis. Vanwege het kleine aantal deelnemers is het beoogde lotgenotencontact niet van de grond gekomen, terwijl enkele melders aangaven dat ze hier wel behoefte aan hadden.
Slachtofferhulp Nederland heeft de regeling ook intern geëvalueerd en geadviseerd om de dienstverlening niet op dezelfde manier voort te zetten. De regeling is namelijk afgebakend tot emotionele ondersteuning, terwijl Slachtofferhulp normaal gesproken een casus op emotioneel, juridisch en praktisch vlak integraal benadert. Daarnaast is het door de lage instroom lastig om expertise op te bouwen in klokkenluiderzaken. Een besluit over de voortzetting was door Slachtofferhulp ten tijde van het onderzoek nog niet genomen.
De onderzoekers van KWINK constateren dat de melders de voorziening wel waarderen. Het helpt hen om te gaan met stress en onzekerheid, het ordenen van de gedachten en het volhouden van het meldproces. Aan de andere kant had een groot deel van de melders wel behoefte aan meer intensieve of specialistische hulp, terwijl de voorziening enkel is ingericht als laagdrempelige psychosociale ondersteuning. Melders merken pas later dat zij niet worden doorverwezen naar een psycholoog, maar naar een ondersteuner op psychosociaal gebied. Dit laatste verraste ons overigens ook; ook wij dachten dat er meer professionele, specialistische hulp beschikbaar zou zijn.
Het is momenteel niet zichtbaar of de voorziening de drempel om te melden verlaagt. De regeling draagt in ieder geval niet direct bij aan het de-escaleren van conflicten; in veel gevallen zijn de spanningen en conflicten al geëscaleerd voordat melders bij het Huis en vervolgens bij Slachtofferhulp terecht komen. Het helpt de melders echter wel om het meldproces beter vol te houden. Het is immers bekend dat het meldproces in veel gevallen psychologisch zeer belastend is.
Ondanks het advies van Slachtofferhulp om de dienstverlening zorgvuldig en planmatig af te bouwen, heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken hen verzocht om de regeling nog één jaar te verlengen tot 1 september 2027.
Aanbevelingen
Bovenstaande leidt tot de volgende hoofdaanbevelingen van de onderzoekers:
- Borg dat melders ook in de toekomst laagdrempelig toegang krijgen tot psychosociale ondersteuning en specialistische psychologische hulp, wederom zonder lange wachttijden, en maak richting de melders duidelijk welke ondersteuning wel of niet binnen de voorziening valt.
- Herformuleer de doelen van de voorziening zodat deze beter aansluiten bij de feitelijke functie en meerwaarde van de voorziening. Bijvoorbeeld: zorg ervoor dat het meldproces emotioneel/psychosociaal dragelijk is.
- Vergroot de bekendheid en vindbaarheid van de regeling.
Dat melders een beroep kunnen doen op psychosociale hulp komt aan de orde in onze cursus ‘Wet bescherming klokkenluiders in de praktijk’. Het is één van de 17 veranderingen die het gevolg zijn van de EU-richtlijn. Aanmelden en meer informatie over de cursus vind je bij de link.
