Vanaf 1 februari 2024 kunnen klokkenluiders gratis rechtsbijstand of mediation krijgen. Daardoor kunnen klokkenluiders hun wettelijke bescherming beter afdwingen. Het is de bedoeling dat dit de drempel om te melden verlaagt. Eerder had de pilot voor psycho-sociale hulpverlening al een meer structurele vorm gekregen.
Het aanbieden van gratis juridische hulp was een uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer en was in 2022 al door de Minister toegezegd. Daar is nu eindelijk invulling aan gegeven. Vanaf 1 februari 2024 hebben klokkenluiders recht op juridische bijstand en mediation. Om de drempel om te melden zo laag mogelijk te maken, is dit gratis. Er is dus geen inkomens- of vermogenstoets en er wordt geen eigen bijdrage gevraagd. Wel moet er sprake zijn van een vermoeden van een misstand, zoals gedefinieerd in de Wet bescherming klokkenluiders. Dat kan wel wat uitdagingen opleveren, want die definitie is niet heel helder. Gelukkig kunnen melders voor advies bij het Huis voor klokkenluiders terecht. Zij is ook de instantie die klokkenluiders doorverwijst naar de Raad voor Rechtsbijstand, die de regeling uitvoert. Het Huis beoordeelt dus of er sprake is van een mogelijke misstand.
Wilbert Tomesen, voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders reageerde als volgt: “We zijn heel blij dat we gehoor kunnen gaan geven aan een behoefte die we al jaren horen van klokkenluiders. Benadeling na het doen van een melding van een misstand, zien wij helaas nog te vaak gebeuren. Het is daarom noodzakelijk dat de mensen, die iets in ons aller belang hebben gedaan, en daarna in de problemen zijn gekomen, daadwerkelijk worden ondersteund met gratis juridische bijstand.”
De regeling voor juridische bijstand wordt in 2028 geëvalueerd. Dan wordt besloten of die al dan niet wordt doorgezet en hoe.
Behalve juridische bijstand, kan er ook mediation tussen de klokkenluider en de werkgever worden aangevraagd. Verder biedt het Huis sinds 2022 ook al psycho-sociale ondersteuning aan via Slachtofferhulp. Hoewel dit van persoon tot persoon kan verschillen, gaat zo’n klokkenluidertraject bij veel melders niet in de koude kleren zitten. Melders willen het juiste doen, maar kunnen daarbij behoorlijk onder druk komen te staan vanuit de werkgever en/of hun persoonlijke omgeving, als daarbij hun baan op het spel komt te staan. Uit onze praktijk kennen wij ook gevallen waarbij mensen fysiek bedreigd worden. Sommige mensen kunnen daar beter mee omgaan dan anderen. Het is dan ook goed dat hier hulp voor wordt aangeboden. Verder is het Huis ook gestart met een kleinschalige pilot voor stressreductie. Voor zover wij weten is dit uitgebreide ondersteuningspakket voor klokkenluiders tamelijk uniek, ook internationaal gezien.
Tijdens de behandeling van de Wet bescherming klokkenluiders is ook nog gesproken over financiële ondersteuning van klokkenluiders, bijvoorbeeld als zij hun baan verliezen. Zij zouden dan beroep kunnen doen op een fonds. Zo’n fonds zou dan gevoed kunnen worden door de boetes die werkgevers moeten betalen bij overtreding van de wet. Hier horen wij niet veel meer van. Misschien wordt er al te gemakkelijk van uitgegaan dat klokkenluiders nu niet meer benadeeld kunnen worden. Ook heeft het Huis nog geen bevoegdheid gekregen om boetes op te leggen. Wij zouden graag zien dat deze discussie spoedig een vervolg krijgt.
Meer weten over de bescherming van klokkenluiders? Volg dan onze cursus Wet bescherming klokkenluiders in de praktijk. Wij bieden de cursus ook in-house en in het Engels aan.
