Al enige tijd voorspellen wij dat we meer verhalen van klokkenluiders op de voorpagina’s van kranten gaan zien. Dat blijkt. Tien klokkenluiders van het Ministerie van Defensie spraken met NRC over hun ervaringen.
Eerder dit jaar voorspelden we dat we meer verhalen van klokkenluiders op de voorpagina’s van kranten gaan zien. Het lijkt erop dat we gelijk gaan krijgen. Tien klokkenluiders van het Ministerie van Defensie spraken met NRC over hun ervaringen. Zij werden gepest, benadeeld en vaak was het einde carrière. Soms werd opeens aangifte gedaan voor kleine incidenten uit het verleden. Hun identiteit werd vaak niet vertrouwelijk gehouden. Ook geven ze aan dat de afdeling die de meldingen ontvangt en opvolgt alleen in naam onafhankelijk is, maar niet in de praktijk.
Bij gebrek aan details is het moeilijk om de individuele zaken te beoordelen, maar de statistieken spreken al boekdelen.
In 2021 zijn maar 11 van de 216 meldingen onderzocht. Het Ministerie probeert een melding bij voorkeur niet te onderzoeken maar op een andere manier op te lossen, bijvoorbeeld via bemiddeling. De melders geven aan dat ze soms geadviseerd worden om hun melding niet door te zetten, omdat dit serieuze consequenties kan hebben voor hun carrière. Gezien de ervaringen lijkt dit wel een eerlijk en praktisch advies, maar dit is niet hoe het zou moeten werken.
In de afgelopen 5 jaar zijn slechts 7 van de 1224 melders erkend als klokkenluider. Het Ministerie geeft aan dat de meldingen zelden over maatschappelijke misstanden gaan en dus zelden echte klokkenluider meldingen zijn. Als dat zo is, geeft het mijns inziens vooral goed aan wat er mis was met de oude wetgeving.
Soms werden er schikkingen getroffen met de melder, waar dan een zwijgbeding in werd opgenomen. Het Ministerie geef aan dat ze dat niet meer doen. Logisch. Onder de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) zijn zwijgbedingen namelijk ongeldig bij klokkenluidermeldingen.
Het lijkt erop dat het Ministerie het nodige moet verbeteren om aan de Wbk te voldoen:
– Erkennen dat de definitie van een klokkenluidermelding behoorlijk verbreed is. Ik verwacht dat onder de Wbk veel meer dan 0,6% van de meldingen gezien moet worden als een klokkenluidermelding. En waarom zou je niet elke melding serieus onderzoeken?
– Zorg ervoor dat de afdeling die de meldingen ontvangt echt onafhankelijk is, ook in de ogen van de medewerkers, en meldingen grondig onderzoekt of laat onderzoeken.
– De identiteit van de melder moet vertrouwelijk blijven
– Anoniem melden moet binnenkort mogelijk zijn
Het lijkt er daarnaast ook op dat er een leiderschap probleem is. Leiders zouden klokkenluiders moeten waarderen, passende maatregelen nemen, geen vergeldingsmaatregelen en zeker niet proberen alles onder het tapijt te vegen.
Dit is sowieso een goed advies voor elke organisatie die niet wilt dat hun klokkenluiders naar de media stappen.
Ik begrijp nu ook beter waarom het zo moeilijk is voor het Ministerie om personeel aan te trekken en te behouden. Jongeren pikken dit niet meer. En terecht!
Meer weten over de Wet bescherming klokkenluiders en de good practices? Contacteer ons.
