Published On: 27/11/2023

Transparency International strijdt al vele jaren tegen omkoping en corruptie. Klokkenluiders spelen een essentiële rol bij het onthullen daarvan. Daarom maakt TI zich ook hard voor de bescherming van klokkenluiders. De Europese Richtlijn ter bescherming van klokkenluiders biedt een goede aanzet hiertoe. Maar hebben de lidstaten die goed ingevoerd? En hoe brengt Nederland het er van af?

Transparency International (TI) heeft voor 20 EU-lidstaten onderzocht of zij op vier belangrijke punten voldoen aan de eisen uit de richtlijn:

  • Het recht om direct aan de autoriteiten te melden
  • Het recht op gratis en gemakkelijk toegankelijk advies
  • Het recht op volledig herstel of compensatie als de melder is benadeeld
  • Sancties voor degenen die zich niet houden aan de bescherming van klokkenluiders

Volgens TI voldoen 19 van de onderzochte 20 lidstaten niet aan deze eisen uit de richtlijn. Ook is TI teleurgesteld dat geen enkel land heeft gekozen voor een hoger niveau van bescherming, hoewel de EU-richtlijn deze mogelijkheid expliciet noemt en aanmoedigt.

Met betrekking tot Nederland geeft TI aan dat het Huis voor klokkenluiders helaas (nog) geen anonieme meldingen accepteert. Door een amendement van Omtzigt dienen publieke en private organisaties binnenkort wel kanalen aan te bieden voor anonieme meldingen, maar de inwerkingtreding van dit amendement is uitgesteld. Het (demissionaire) kabinet heeft aangegeven dit nog vóór de zomer van 2024 te gaan regelen.

Dit geldt ook voor de sancties, die opgelegd kunnen worden door het Huis voor klokkenluiders. Hiervoor komt in 2024 een voorstel.

Positief is wel dat het Huis voor klokkenluiders gratis advies geeft aan mogelijke melders. Ook wordt er aan een fonds gewerkt voor gratis juridische en psycho-sociale ondersteuning van klokkenluiders.

Hoewel de reikwijdte van de Nederlandse wet relatief breed is, dient er bij een melding waarbij het EU recht niet in het geding is, nog wel het maatschappelijk belang in het geding te zijn. In het verleden werd deze bepaling nog wel eens rigide geïnterpreteerd.

Volgens De Integriteitscoördinator is dat wel steeds minder het geval. Dat neemt niet weg dat er nog veel onduidelijkheid bestaat over de vraag wanneer het maatschappelijk belang nu wel of niet in het geding is, zelfs onder arbeidsjuristen. Dat is voor de gemiddelde melder dan helemaal moeilijk in te schatten, wat afbreuk doet aan de rechtszekerheid. Daarom adviseren wij onze klanten altijd om in het beleid te beloven dat zij nooit vergeldingmaatregelen zullen nemen tegen melders voor het doen van een melding.

Wij zijn daarnaast van mening dat er nog twee essentiële onderdelen uit de EU-richtlijn niet zijn opgenomen in de Nederlandse wet. Zo blijkt uit de EU-richtlijn duidelijk dat de onafhankelijke persoon, die de meldingen opvolgt, ook degene is die het contact met de melder onderhoudt en deze informeert over de voortgang en de uitkomst. Uit de Nederlandse wet blijkt dat niet zo duidelijk, sterker nog, die insinueert bijna dat het verantwoordelijke management dit contact moet onderhouden. Dat lijkt ons toch niet de bedoeling en is bovendien in strijd met de bepaling dat de opvolging door onafhankelijke personen dient plaats te vinden.

Daarnaast staat in de richtlijn dat de meldingen dusdanig beveiligd moeten zijn, dat niet-geautoriseerde personen er geen toegang toe kunnen hebben. Dit is niet overgenomen door de Nederlandse wetgever. Het argument daarbij is, dat de AVG al van toepassing is. Echter, de AVG is een EU-verordening. Blijkbaar zag de Europese Commissie in dat de AVG onvoldoende bescherming biedt aan melders en heeft men daarom deze extra bepaling opgenomen. Het is jammer dat de Nederlandse regering dit niet inziet.

Ben je benieuwd hoe je zowel aan de EU-richtlijn als aan de Nederlandse wetgeving kunt voldoen? Neem dan contact met ons op.

Neem contact op

Zoekt u nog een integriteitscoördinator? Neem dan contact met ons op.